pogrzebypatora.pl

Koszty pogrzebu w Polsce: ZUS 4000 zł wystarczy? Pełny kosztorys

Koszty pogrzebu w Polsce: ZUS 4000 zł wystarczy? Pełny kosztorys

Napisano przez

Arkadiusz Górski

Opublikowano

31 paź 2025

Spis treści

Ten artykuł szczegółowo omówi całkowite koszty związane z organizacją pogrzebu w Polsce, pomagając zrozumieć poszczególne składowe wydatków i zaplanować budżet w tym trudnym czasie. Dowiesz się, na co wystarcza zasiłek pogrzebowy z ZUS i jakie są realne widełki cenowe.

Całkowity koszt pogrzebu w Polsce od czego zależy i ile naprawdę zapłacisz?

  • Zasiłek pogrzebowy z ZUS/KRUS wynosi stałe 4000 zł i zazwyczaj nie pokrywa wszystkich wydatków pogrzebowych.
  • Średni koszt pogrzebu w Polsce to 8 000 - 12 000 zł, ale całkowite wydatki mogą wahać się od 6 000 zł do ponad 20 000 zł.
  • Kluczowe czynniki wpływające na cenę to region (duże miasta są droższe), rodzaj pochówku (kremacja często jest tańsza) oraz zakres wybranych usług.
  • Główne składowe kosztów to usługi zakładu pogrzebowego, opłaty cmentarne i kościelne, a także dodatkowe elementy, takie jak stypa czy nagrobek.
  • Miejsce na cmentarzu jest jednym z największych pojedynczych wydatków.

koszty pogrzebu w Polsce wykres

Zasiłek pogrzebowy z ZUS czy 4000 zł wystarczy na godny pochówek?

Jako ekspert w tej dziedzinie, muszę podkreślić, że kwestia zasiłku pogrzebowego jest jednym z najbardziej palących tematów dla rodzin w żałobie. Na podstawie aktualnych danych, wysokość zasiłku pogrzebowego z ZUS lub KRUS to stała kwota 4000 zł. Ta suma, niestety, nie uległa zmianie od 2011 roku. W praktyce oznacza to, że w większości przypadków jest ona niewystarczająca do pokrycia wszystkich kosztów związanych z organizacją godnego pochówku, zwłaszcza w dużych miastach, gdzie ceny usług i opłat cmentarnych są znacznie wyższe.

Wiem, że pojawiają się projekty ustaw mające na celu podniesienie kwoty zasiłku, potencjalnie do 7000-8000 zł, co z pewnością byłoby dużym wsparciem dla wielu rodzin. Jednak na ten moment, musimy pamiętać, że te propozycje nie weszły jeszcze w życie. Warto również wiedzieć, że zasiłek przysługuje osobie lub instytucji, która faktycznie pokryła koszty pogrzebu, co jest istotne w przypadku, gdy to nie najbliższa rodzina, a np. gmina, zajmuje się organizacją.

Od czego zależy ostateczna cena pogrzebu? Kluczowe czynniki, które musisz znać

Z mojego doświadczenia wynika, że wiele osób jest zaskoczonych ostatecznym rachunkiem za pogrzeb. Dzieje się tak, ponieważ na całkowity koszt wpływa wiele czynników, które warto poznać, aby móc świadomie zaplanować budżet. Oto kluczowe determinanty ceny, które moim zdaniem mają największe znaczenie:

  • Region Polski: To jeden z najważniejszych czynników. Ceny usług pogrzebowych i opłat cmentarnych w dużych metropoliach, takich jak Warszawa, Kraków czy Poznań, są znacząco wyższe niż w mniejszych miejscowościach czy na terenach wiejskich. Różnice mogą sięgać nawet kilkudziesięciu procent.
  • Rodzaj pochówku: Wybór między tradycyjnym pochówkiem w trumnie a kremacją z pochówkiem urny ma duży wpływ na cenę. Kremacja, wbrew pozorom, często okazuje się opcją tańszą, głównie ze względu na niższe koszty trumny kremacyjnej i potencjalnie niższe opłaty za miejsce na cmentarzu (np. kolumbarium).
  • Zakres wybranych usług i produktów: To, czy zdecydujemy się na podstawowy pakiet usług zakładu pogrzebowego, czy też na rozszerzone opcje, takie jak ekskluzywna trumna, bogata oprawa muzyczna, rozbudowana stypa czy okazały nagrobek, bezpośrednio przełoży się na ostateczną kwotę.

Średni koszt pogrzebu w Polsce realne widełki cenowe w mieście i na wsi

Patrząc na dane i moje wieloletnie obserwacje, mogę powiedzieć, że całkowity koszt pogrzebu w Polsce waha się od około 6 000 zł do nawet 20 000 zł lub więcej. Jest to bardzo szeroki przedział, który odzwierciedla różnorodność dostępnych opcji i lokalnych uwarunkowań. Średni koszt, uwzględniający wszystkie podstawowe elementy, oscyluje zazwyczaj w granicach 8 000 - 12 000 zł.

Jak już wspomniałem, region ma ogromne znaczenie. W metropoliach, takich jak Warszawa, Kraków czy Poznań, gdzie ceny nieruchomości i usług są najwyższe, koszt pogrzebu będzie bliższy górnej granicy widełek, a nawet ją przekroczy. Wynika to przede wszystkim z droższych miejsc na cmentarzach i wyższych stawek za usługi zakładów pogrzebowych. Natomiast w mniejszych miejscowościach czy na wsiach, gdzie opłaty cmentarne są niższe, a zakłady pogrzebowe często oferują bardziej konkurencyjne ceny, można zorganizować godny pochówek za kwotę bliższą dolnej granicy.

trumna urna porównanie

Koszty zakładu pogrzebowego co obejmuje standardowa usługa?

Zakład pogrzebowy jest kluczowym partnerem w organizacji ostatniego pożegnania. To on zajmuje się większością formalności i świadczy szereg usług, które stanowią znaczną część całkowitych kosztów. Chciałbym przybliżyć Państwu, co wchodzi w skład tych wydatków.

Trumna czy urna? Porównanie cen i dostępnych opcji

Wybór trumny lub urny to jedna z pierwszych decyzji, która ma istotny wpływ na budżet. Ceny są bardzo zróżnicowane i zależą od materiału, wykończenia oraz rozmiaru. Poniżej przedstawiam orientacyjne koszty, bazując na danych rynkowych:

Rodzaj/Typ Orientacyjny koszt
Trumna dębowa od 2 000 zł do ponad 6 000 zł
Trumna sosnowa 800 zł - 1 500 zł
Trumna kartonowa/do kremacji 300 zł - 600 zł
Urna kamienna/kompozytowa 200 zł - 600 zł
Urna metalowa/artystyczna 600 zł - 1 000 zł i więcej

Jak widać, wybór trumny dębowej to znaczący wydatek, podczas gdy trumna sosnowa czy specjalna trumna do kremacji są znacznie tańszymi opcjami. Urny również oferują szeroki zakres cenowy, pozwalając na dopasowanie do indywidualnych preferencji i budżetu.

Kremacja jako alternatywa dla tradycyjnego pochówku ile można zaoszczędzić?

Kremacja staje się coraz popularniejszą formą pochówku w Polsce, a co ważne, często może być opcją bardziej ekonomiczną. Sam proces spopielenia zwłok to koszt w przedziale 700 - 1 200 zł. Gdzie leży oszczędność? Po pierwsze, jak wspomniałem, trumna kremacyjna jest znacznie tańsza niż tradycyjna. Po drugie, pochówek urny wymaga mniejszego miejsca na cmentarzu. Możemy zdecydować się na pochówek w istniejącym grobie rodzinnym, co eliminuje koszt zakupu nowego miejsca, lub wybrać niszę w kolumbarium, która jest zazwyczaj tańsza niż tradycyjny grób ziemny.

Uważam, że kremacja to godna alternatywa, która pozwala na znaczące obniżenie kosztów, nie umniejszając jednocześnie szacunku dla zmarłego.

Niezbędne usługi: transport, chłodnia i przygotowanie ciała do ceremonii

Poza wyborem trumny czy urny, zakład pogrzebowy świadczy szereg innych, niezbędnych usług. Oto ich orientacyjne koszty:

  • Transport zwłok karawanem: Koszt transportu zależy od odległości. Na terenie miasta zazwyczaj mieści się w przedziale od 400 do 800 zł. W przypadku transportu międzymiastowego lub międzynarodowego ceny są oczywiście wyższe i ustalane indywidualnie.
  • Przygotowanie ciała do ceremonii: Obejmuje to ubranie zmarłego w wybrane przez rodzinę odzienie oraz kosmetykę pośmiertną. Jest to usługa, której koszt wynosi zazwyczaj od 300 do 500 zł.
  • Koszt przechowania ciała w chłodni: Jeśli ceremonia pogrzebowa odbywa się kilka dni po śmierci, ciało musi być przechowywane w odpowiednich warunkach. Koszt to około 100-150 zł za dobę.
  • Organizacja ceremonii: To szerokie pojęcie, które obejmuje obsługę pogrzebu przez pracowników zakładu, koordynację wszystkich elementów, a także oprawę, np. przygotowanie kaplicy czy miejsca pochówku. Za tę usługę należy liczyć się z wydatkiem rzędu 1 000 - 2 000 zł.

Na co zwrócić uwagę w umowie z domem pogrzebowym, by uniknąć ukrytych kosztów?

W tak trudnym momencie, jakim jest żałoba, łatwo przeoczyć ważne szczegóły. Dlatego zawsze radzę moim klientom, aby byli bardzo uważni przy podpisywaniu umowy z zakładem pogrzebowym. Aby uniknąć nieprzyjemnych niespodzianek i ukrytych kosztów, polecam zwrócić uwagę na następujące kwestie:

  • Poproś o szczegółowy kosztorys: Dobry zakład pogrzebowy powinien przedstawić Ci klarowny, pisemny kosztorys, w którym wyszczególnione są wszystkie usługi i produkty wraz z ich cenami. Nie akceptuj ustnych ustaleń.
  • Upewnij się, co dokładnie jest wliczone w cenę: Dokładnie sprawdź, czy w podanej kwocie zawarte są wszystkie elementy, o których rozmawialiście od transportu, przez przygotowanie ciała, po oprawę ceremonii. Czasem "pakiet podstawowy" może nie obejmować czegoś, co wydaje się oczywiste.
  • Dopytaj o wszelkie potencjalne dodatkowe opłaty: Zapytaj wprost, czy mogą pojawić się jakiekolwiek dodatkowe koszty, które nie zostały ujęte w kosztorysie. Mogą to być np. opłaty za dojazd poza miasto, dodatkowe dni w chłodni czy inne, niestandardowe usługi.
  • Nie spiesz się z decyzją: Mimo presji czasu, postaraj się porównać oferty kilku zakładów. To pozwoli Ci wybrać najbardziej transparentną i korzystną opcję.

Opłaty cmentarne i kościelne druga część wydatków

Poza kosztami związanymi z zakładem pogrzebowym, istotną część budżetu pochłaniają opłaty cmentarne i kościelne. Są to wydatki, których nie da się uniknąć, a ich wysokość może znacząco różnić się w zależności od lokalizacji i rodzaju cmentarza.

Ile kosztuje miejsce na cmentarzu? Cennik grobów ziemnych, murowanych i nisz w kolumbarium

Z mojego doświadczenia wynika, że koszt miejsca na cmentarzu to jeden z największych pojedynczych wydatków związanych z pogrzebem. Ceny są bardzo zróżnicowane:

  • Nowy grób ziemny pojedynczy na 20 lat: Tutaj rozpiętość cenowa jest ogromna. Na wiejskich cmentarzach można spotkać się z opłatami rzędu 600 zł, natomiast w dużych miastach, gdzie miejsca jest niewiele, a popyt wysoki, koszt może wynieść od 3 000 zł do nawet 5 000 zł. Należy pamiętać, że po 20 latach opłatę za miejsce trzeba odnowić.
  • Grób murowany (piwniczka): To znacznie droższa opcja, ale oferująca większą trwałość i możliwość pochówku wielu osób. Koszt budowy takiej piwniczki to wydatek rzędu 5 000 - 15 000 zł, a do tego dochodzi opłata za miejsce na cmentarzu.
  • Miejsce w kolumbarium (na urnę): Jest to opcja coraz częściej wybierana po kremacji. Koszt niszy w kolumbarium jest zazwyczaj niższy niż tradycyjnego grobu ziemnego i wynosi od 1 500 do 4 000 zł.

Warto zawsze dopytać zarządcę cmentarza o szczegółowy cennik, ponieważ każda nekropolia ma swoje własne stawki.

Opłaty administracyjne, o których musisz pamiętać koszt wykopania grobu i formalności

Poza samym miejscem na cmentarzu, musimy liczyć się z dodatkowymi opłatami administracyjnymi dla zarządcy. Najważniejszą z nich jest koszt wykopania i zasypania grobu, który w zależności od cmentarza i rodzaju gruntu wynosi zazwyczaj od 800 zł do 2 000 zł. W przypadku grobów murowanych lub w trudnym terenie, cena może być wyższa.

Ponadto, mogą pojawić się inne, drobniejsze opłaty, takie jak: opłata za wjazd karawanu na teren cmentarza, opłata za korzystanie z kaplicy cmentarnej czy koszty związane z udostępnieniem dokumentacji. Zawsze warto zapytać o wszystkie te elementy, aby mieć pełen obraz wydatków.

Ceremonia religijna jakie są zwyczajowe opłaty za mszę i posługę organisty?

W przypadku pogrzebów religijnych, szczególnie katolickich, msza pogrzebowa jest ważnym elementem pożegnania. W kościele obowiązuje zasada "co łaska", co oznacza, że ofiara za mszę powinna być dobrowolna. Jednakże, w praktyce ukształtowały się zwyczajowe stawki, które w zależności od parafii wynoszą od 500 do 1 500 zł. Warto o tym pamiętać i dopytać w konkretnej parafii.

Do tego dochodzi również opłata za posługę organisty, który zapewnia oprawę muzyczną podczas mszy i na cmentarzu. Zazwyczaj jest to koszt rzędu 200-400 zł. Czasem doliczana jest także opłata za kościelnego.

Pogrzeb świecki ile kosztuje ceremonia z udziałem mistrza ceremonii?

Dla osób, które nie są związane z żadną religią lub preferują bardziej spersonalizowaną formę pożegnania, alternatywą jest pogrzeb świecki. Ceremonia taka prowadzona jest przez mistrza ceremonii, który przygotowuje i wygłasza mowę pożegnalną, dopasowaną do życia i osobowości zmarłego. Koszt takiej ceremonii wiąże się z opłatą dla mistrza ceremonii, której wysokość może różnić się w zależności od jego doświadczenia, renomy oraz regionu. Zazwyczaj jest to kwota porównywalna do opłat kościelnych, jednak nie ma tu sztywnych cenników, dlatego warto negocjować i porównywać oferty.

stypa kwiaty nagrobek

Dodatkowe wydatki, które mogą podnieść całkowity koszt

Poza podstawowymi usługami zakładu pogrzebowego i opłatami cmentarnymi, istnieją również dodatkowe wydatki, które choć opcjonalne, są często wybierane przez rodziny i mogą znacząco podnieść całkowity koszt pogrzebu. Chciałbym omówić te elementy, abyście Państwo mieli pełen obraz.

Stypa, czyli konsolacja dla rodziny jak zaplanować budżet na poczęstunek?

Stypa, nazywana również konsolacją, to tradycyjny poczęstunek dla rodziny i przyjaciół po ceremonii pogrzebowej. Jest to moment na wspólną refleksję i wsparcie. Koszt organizacji stypy zależy przede wszystkim od liczby gości i wybranego lokalu. Średnio, należy liczyć się z wydatkiem 80 - 150 zł za osobę. Aby zaplanować budżet, należy przede wszystkim oszacować liczbę uczestników. Jeśli budżet jest ograniczony, można rozważyć skromniejszy poczęstunek w domu lub w mniejszej, lokalnej restauracji, zamiast w eleganckiej sali bankietowej.

Kwiaty, wieńce i oprawa muzyczna ile kosztują te ważne elementy pożegnania?

Kwiaty i wieńce to symbol szacunku i pamięci, a oprawa muzyczna dodaje ceremonii podniosłego charakteru:

  • Wieńce i kwiaty: Koszt wieńca pogrzebowego to zazwyczaj od 200 do 600 zł, w zależności od wielkości, rodzaju kwiatów i kompozycji. Wiązanki są tańsze, a pojedyncze kwiaty najtańsze. Warto wcześniej ustalić z florystą, jaki budżet posiadamy.
  • Oprawa muzyczna na cmentarzu: Coraz więcej rodzin decyduje się na dodatkową oprawę muzyczną na cmentarzu, np. występ skrzypka, trębacza czy zespołu wokalnego. Jest to piękny sposób na uczczenie pamięci zmarłego, a koszt takiej usługi to zazwyczaj około 300 - 500 zł.

Nagrobek kiedy trzeba go postawić i jaki jest koszt pomnika?

Nagrobek to znaczący wydatek, który jednak często jest odroczony w czasie. Zazwyczaj stawia się go kilka miesięcy po pogrzebie, gdy ziemia na grobie osiądzie. Ceny nagrobków są bardzo zróżnicowane i zależą od materiału (granit, marmur), wielkości, kształtu i stopnia skomplikowania projektu. Prosty nagrobek pojedynczy to koszt od 5 000 zł w górę. Bardziej okazałe pomniki wykonane z wysokiej jakości granitu, z dodatkowymi zdobieniami czy rzeźbami, mogą łatwo przekroczyć 20 000 zł. Warto rozejrzeć się za ofertami różnych kamieniarzy i porównać materiały oraz jakość wykonania.

Nekrologi w prasie i Internecie przegląd cen i możliwości

Nekrologi to sposób na poinformowanie szerszej społeczności o śmierci bliskiej osoby i terminie pogrzebu. Koszt publikacji nekrologów w lokalnej prasie zależy od wielkości ogłoszenia i nakładu gazety, zazwyczaj wynosi od 100 do kilkuset złotych. W dobie cyfryzacji coraz popularniejsze stają się również nekrologi w Internecie. Wiele portali informacyjnych oferuje taką możliwość, często za niższą cenę lub nawet bezpłatnie, w zależności od zakresu usługi. Jest to szybki i efektywny sposób dotarcia do wielu osób.

Jak zorganizować godny pogrzeb bez nadmiernych kosztów? Praktyczne porady

Wiem, że w obliczu straty bliskiej osoby, myślenie o finansach jest niezwykle trudne. Jednak świadome podejście do organizacji pogrzebu może pomóc w uniknięciu niepotrzebnych wydatków, jednocześnie zapewniając godne pożegnanie. Oto kilka praktycznych porad, które moim zdaniem są kluczowe.

Porównywanie ofert kilku zakładów pogrzebowych dlaczego to kluczowe?

To absolutna podstawa, którą zawsze podkreślam. Wiem, że w żałobie trudno jest "negocjować" czy "porównywać", ale to właśnie ten krok pozwala na znalezienie najbardziej optymalnej oferty. Nie bój się prosić o szczegółowe kosztorysy z kilku zakładów pogrzebowych. Różnice w cenach za te same usługi mogą być zaskakująco duże. Porównanie pozwoli Ci nie tylko znaleźć najlepszą cenę, ale także upewnić się co do zakresu usług i uniknąć ukrytych kosztów. To klucz do optymalizacji budżetu bez kompromisów w kwestii godności ceremonii.

Jakie elementy można ograniczyć, by zmniejszyć koszty bez utraty godności ceremonii?

Ograniczenie kosztów nie musi oznaczać rezygnacji z godnego pożegnania. Można znaleźć rozsądne kompromisy:

  • Wybór prostszej trumny/urny: Jak już wspomniałem, różnice w cenach są ogromne. Prosta, sosnowa trumna lub urna kompozytowa są znacznie tańsze, a równie godne.
  • Rezygnacja z rozbudowanej stypy: Zamiast wystawnego przyjęcia w drogiej restauracji, można zorganizować skromniejszy poczęstunek w mniejszym gronie, w domu lub w kawiarni. Ważniejsza jest obecność i wsparcie, niż obfitość stołu.
  • Wybór skromniejszych kwiatów i wieńców: Zamiast wielu drogich wieńców, można zdecydować się na jedną, symboliczną wiązankę lub poprosić gości o pojedyncze kwiaty.
  • Ograniczenie dodatkowej oprawy muzycznej: Jeśli budżet jest napięty, można zrezygnować z muzyków na cmentarzu, a skupić się na oprawie muzycznej w kościele lub kaplicy, którą często zapewnia organista w ramach standardowej opłaty.
  • Pochówek w istniejącym grobie: Jeśli rodzina posiada już grób, wykorzystanie go do pochówku urny lub kolejnego pochówku trumny, znacząco obniża koszty związane z zakupem nowego miejsca na cmentarzu.

Przeczytaj również: Potrzebujesz daty pogrzebu w Częstochowie? Oto jak ją znaleźć

Finansowanie pogrzebu co zrobić, gdy zasiłek nie pokrywa całości wydatków?

Niestety, często zdarza się, że zasiłek pogrzebowy w wysokości 4000 zł nie pokrywa wszystkich wydatków. W takiej sytuacji kluczowe jest świadome zarządzanie budżetem i poszukiwanie dodatkowych źródeł finansowania. Możliwe rozwiązania to:

  • Partycypacja finansowa rodziny: Często najbliższa rodzina decyduje się na złożenie się na koszty pogrzebu, dzieląc obciążenie finansowe.
  • Wykorzystanie oszczędności: Jeśli zmarły posiadał oszczędności lub polisę ubezpieczeniową, mogą one posłużyć do pokrycia kosztów.
  • Rozłożenie płatności: Niektóre zakłady pogrzebowe oferują możliwość rozłożenia płatności na raty, co może być pomocne w trudnej sytuacji.
  • Pomoc społeczna: W skrajnych przypadkach, gdy rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej, można zwrócić się o pomoc do ośrodka pomocy społecznej.

Najważniejsze jest, aby otwarcie rozmawiać o finansach w rodzinie i świadomie podejmować decyzje, aby uniknąć dodatkowego stresu w tym i tak już trudnym czasie.

FAQ - Najczęstsze pytania

Zasiłek pogrzebowy wynosi 4000 zł i zazwyczaj nie pokrywa wszystkich wydatków, szczególnie w dużych miastach. Realne koszty często przekraczają tę kwotę, wymagając dopłaty ze strony rodziny, gdyż kwota zasiłku nie zmieniła się od 2011 roku.

Średni koszt pogrzebu w Polsce, uwzględniający podstawowe elementy, to 8 000 - 12 000 zł. Całkowite wydatki mogą wahać się od 6 000 zł do ponad 20 000 zł, zależnie od regionu (duże miasta są droższe) i zakresu wybranych usług.

Tak, kremacja często okazuje się tańszą opcją. Niższe są koszty trumny kremacyjnej (300-600 zł) oraz opłaty za miejsce na cmentarzu (np. nisza w kolumbarium od 1500 zł), w porównaniu do tradycyjnego grobu ziemnego.

Jednym z największych pojedynczych wydatków jest koszt miejsca na cmentarzu. Nowy grób ziemny na 20 lat to od 600 zł (wieś) do 5000 zł (duże miasto), a grób murowany to nawet 5000-15000 zł. Do tego dochodzi koszt wykopania grobu.

Oceń artykuł

rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
rating-outline
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Tagi:

Udostępnij artykuł

Arkadiusz Górski

Arkadiusz Górski

Nazywam się Arkadiusz Górski i od ponad 10 lat zajmuję się branżą pogrzebową, zdobywając cenne doświadczenie oraz wiedzę w tej delikatnej dziedzinie. Moja praca obejmuje nie tylko organizację ceremonii pogrzebowych, ale także doradztwo dla rodzin w trudnych chwilach, co pozwala mi na zrozumienie ich potrzeb i emocji. Specjalizuję się w tworzeniu treści, które pomagają ludziom zrozumieć procesy związane z pogrzebami, a także wprowadzić ich w tematykę związaną z tradycjami i obrzędami. Dzięki mojemu zaangażowaniu w branżę oraz licznym szkoleniom, posiadam wiedzę na temat aktualnych przepisów i standardów, co czyni mnie wiarygodnym źródłem informacji. Moim celem jest dostarczanie rzetelnych i pomocnych treści na stronie pogrzebypatora.pl, aby wspierać osoby przeżywające stratę i ułatwiać im podejmowanie decyzji w trudnych momentach. Wierzę, że poprzez moje pisanie mogę przyczynić się do większej świadomości oraz zrozumienia kwestii związanych z pogrzebami.

Napisz komentarz

Share your thoughts with the community

Koszty pogrzebu w Polsce: ZUS 4000 zł wystarczy? Pełny kosztorys